URLAND is een van mijn favoriete Nederlandse theatergroepen. Ze maken performances die de grenzen opzoeken van wat theater is, of zou kunnen zijn. Twee jaar geleden maakten ze een voorstelling die was geschreven met ChatGPT en waarin hun stemmen werden ‘gespeeld’ door een text-to-speech model. Ook experimenteren ze met het plaatsgebaseerd afspelen van audio in hun stukken. Door bijvoorbeeld trackers in de kleding te dragen en op basis daarvan geluidseffecten af te spelen die corresponderen met de positie van de spelers op het podium. Ze schuwen het gebruik van techniek dus niet, en blijven zoeken naar nieuwe manieren om theater te maken.

Het laatste resultaat van die zoektocht is Before the Story Starts, een solo van Thomas Dudkiewicz. Hij staat in een zaal op het podium, met als enige aankleding zo’n 12 audiospeakers die verspreid op het podium staan. Ze worden gebruikt om heel precies geluidseffecten af te spelen: als je Thomas ziet uitbeelden dat hij een kopje thee inschenkt hoor je de geluiden dus ook precies op die plek. Een van de meer dan 400 cues die sound designer Tomas Loos achter de schermen op het juiste moment start.

Maar de speakers zijn ook essentieel om het verhaal te vertellen. Een verhaal zonder traditioneel plot. Het plot is namelijk: wat is een verhaal eigenlijk? Want voordat iemand een verhaal vertelt is alles nog mogelijk. Maar als je begint te vertellen weet je als verteller wat er gaat gebeuren, terwijl het publiek dat nog niet weet.

Dat gegeven krijgt vorm in een verhaal dat bestaat uit ogenschijnlijk willekeurig aan elkaar geplakte scènes. Telkens als Thomas (die in de show ook zo heet) door een ‘deur’ op het podium loopt (er is dus geen decor, alleen de audioboxen, dit is allemaal suggestie) komt hij in een nieuwe ruimte met dito verlichting en audiobeeld (muziek, stemeffecten, etc.). Daar begint dan een nieuwe scène.

De truc van de show is dat Thomas maar de helft van de dialogen uitspreekt bij elke nieuwe scène. Je mist dus de helft van het verhaal. Op een later moment komt dezelfde scène nog eens langs en dan speelt Thomas de andere helft terwijl je de eerdere dialoog ook hoort, als een soort echo van de eerdere scène. Door de positionering van de speakers in de ruimte werkt dat vlekkeloos. Elke scène komt dus twee keer langs. Maar omdat je dus maar de helft ziet voel je automatisch een grote behoefte om die andere helft ook te horen. Dat gebeurt uiteindelijk ook, maar niet per se in volgorde, want het verhaal is ook grotendeels non-lineair. Het is dus aan jou als bezoeker om zelf alle stukjes aan elkaar te plakken.

Spelen met verhalen

Dat een verhaal dat op non-lineaire wijze wordt verteld in het hoofd van een toehoorder tóch een coherent verhaal vind ik als maker mateloos interessant. Wat een bevrijding: je hoeft je dus niet te houden aan de regels van lineariteit. Je kunt spelen met vertelvormen. En ik denk dat het de bezoeker ook meer plezier geeft in het ervaren van het werk, door zelf verbanden te leggen en het verhaal in te kleuren.

URLAND is natuurlijk niet de eerste die dit doet. Ze noemen zelf inspiratiebronnen zoals Being John Malkovich (script van Charlie Kaufman) en The Hitchhiker’s Guide To The Galaxy (Douglas Adams).

Een inspiratiebron die niet werd genoemd door URLAND, maar waar ik wel aan moest denken is Duck Amuck, een Looney Tunes tekenfilm uit 1953. Niemand bleek de cartoon te kennen toen ik ‘m dropte bij de borrel na afloop. Hij is geregisseerd door de legendarische Chuck Jones en in 1994 door 1.000 critici en collega-animatoren op nummer 2 gezet in een top 50 van de beste cartoons aller tijden.

In Duck Amuck (hier kunt u ‘m helemaal zien) speelt Daffy Duck de hoofdrol in een op het eerste gezicht reguliere tekenfilm. Maar tijdens het verhaal blijkt dat langzaam de spelregels van de tekenfilm worden aangepast. Daffy Duck moet in steeds vreemdere decors meespelen en maffere dingen ondergaan. Hij wordt weggegumd. Het vliegtuig waarin hij vliegt verdwijnt opeens. Zelfs de kaders van de tekenfilm vallen in elkaar. Ondertussen doorbreekt hij de vierde wand en richt zich rechtstreeks tot de animator die hem blijkbaar dwarszit (wie dat is mag u zelf gaan ontdekken).

Feitelijk is dat dus wat er in Before the Story Starts ook gebeurt: een dialoog met de schrijver die het verhaal schrijft dat hij aan het spelen is. De zoektocht naar het begin van het verhaal is het verhaal zelf geworden.

Before the Story Starts is tot eind oktober nog in een stuk of twintig theaters te zien.

Dit verhaal verscheen eerder in aflevering #253 van De Circulaire.

Add a comment